Του Παύλου Παπανότη

papanotis

Κατά το παρελθόν, όπως άλλωστε και σήμερα, το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν οι Τσαραπλανίτες και μετέπειτα οι Βασιλικιώτες ήταν η έλλειψη πόσιμου νερού. Το πρόβλημα, λόγω ανυπαρξίας κρατικής μέριμνας για την επίλυσή του, προσπάθησαν να το αντιμετωπίσουν διάφοροι εύποροι συγχωριανοί με τη διάνοιξη κοινοτικών πηγαδιών και την κατασκευή κοινοτικών βρυσών. Για πολλές δεκαετίες τον 19ο και τον 20ο αιώνα συνήθως οι γυναίκες του χωριού, φορτωμένες οι ίδιες ή με τα υποζύγιά τους, μετέφεραν καθημερινά με βαρέλες ή με γκιούμια νερό στο σπίτι τους από τις βρύσες του Μεσιού, της Καρούτας και από το Βλαχάτικο και το Γερμανικό πηγάδι.
Η παλιότερη από τις πηγές αυτές ήταν αυτή του Μεσιού. Δεν είναι γνωστός ο ακριβής χρόνος κατασκευής της. Πάντως υπήρχε πριν από το 1875, όπως μαρτυρεί μια δυσανάγνωστη επιγραφή σε πλάκα εντοιχισμένη πάνω από τη βρύση και στην οποία γίνεται μνεία στον ανακαινιστή της. Συγκεκριμένα, αναφέρεται σε κεφαλαιογράμματη γραφή: «1875 ΑΝΕΚΗΝΙΣΘΗ Η ΔΕΞΑΜΕΝΙ ΑΥΤ. ΔΙΑ ΕΞΟΔΟΥ ΤΟΥ Κ: ΧΡ. ΖΙΑΡΟΥ». (Διατήρησα τον τρόπο γραφής της επιγραφής.)
Λίγα χρόνια νεότερη από την πηγή του Μεσιού ήταν αυτή της Καρούτας. Με βάση ευανάγνωστη επιγραφή σε πλάκα που έχει εντοιχιστεί πάνω από τη βρύση, κατασκευάστηκε «ΔΙ ΕΞΟΔΩΝ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΔΟΒΙΤΣΑ 1882» και «ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΘΗ ΔΑΠΑΝΗ ΧΑΡΑΛ. Π. ΚΑΡΡΑ ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΥΙΟΥ ΤΟΥ». Και στις δυο βρύσες υπήρχαν ποτίστρες για το πότισμα των ζώων σε εποχές όπου η κτηνοτροφία ήταν αναπτυγμένη στα Τσαραπλανά.
Σύμφωνα με γραπτή πηγή, κατά τα τέλη του 19ου αιώνα κοινοτική βρύση υπήρχε και στο Περιβόλι. Ο Γεροπλατανίτης δημοσιογράφος και μετέπειτα πολιτικός Γεώργιος Γάγαρης περιγράφοντας το χωριό μας έγραψε μεταξύ άλλων: «Τα Τσαραπλανά έχουν Περιβόλι μετά δένδρων και βρύσεως». (Εικονογραφημένον Ηπειρώτικον Ημερολόγιον «ΔΩΔΩΝΗ», έτος πρώτον, 1896, σελίδα 155)
Τέλος, μια νεότερη κοινοτική βρύση είναι αυτή που κατασκευάστηκε στον Πηγαδούλη το 1965 από τη Δασική Υπηρεσία.
Νεότερα, συγκριτικά με τις κοινοτικές βρύσες, είναι τα κοινοτικά πηγάδια, το Βλαχάτικο (κοντά στην Πλατεία) και το Γερμανικό (απέναντι από το Περιβόλι). Το πρώτο κατασκευάστηκε δαπάνη του Αχιλλέως και του Ματθαίου Χρ. Λιούγκα τη 10η Απριλίου 1913, σαράντα μία μέρες μετά την απελευθέρωση των Τσαραπλανών από τον τουρκικό ζυγό. Ενδεικτική είναι η επιγραφή που έχει εντοιχιστεί σε μια από τις κολόνες όπου στηρίζεται το στέγαστρο του πηγαδιού, στην οποία αναφέρονται ο χρόνος κατασκευής, ο σκοπός δημιουργίας του και τα ονόματα των συγχωριανών που ανέλαβαν τη σχετική δαπάνη. Παράλληλα από την επιγραφή επεξηγείται και η ονομασία του πηγαδιού που για πολλά χρόνια μου φαινόταν ακατανόητη, όπως πιστεύω και σε άλλους συγχωριανούς. Αναφέρεται, λοιπόν, στην επιγραφή: «ΠΡΟΣ ΑΝΑΜΝΗΣΙΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΗΣ ΤΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΧΡ. ΛΙΟΥΓΚΑ ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΑΧΙΛΛΕΩΣ ΚΑΙ ΜΑΤΘΑΙΟΥ ΧΡ. ΛΙΟΥΓΚΑ. ΤΣΑΡΑΠΛΑΝΑ ΤΗ 10Η ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1913».
Το Γερμανικό πηγάδι ανοίχτηκε την ίδια περίπου εποχή με το Βλαχάτικο. Από το πιστοποιεί το όνομα του χωριανού που ανέλαβε τη δαπάνη για τη διάνοιξή του. Πρόκειται για τον Πέτρο Τζαγκόπουλο, Τσαραπλανίτη έμπορο στη Ρουμανία, ο οποίος διέθεσε το 1907 ένα σημαντικό ποσό για την ανέγερση του παρεκκλησίου του Αγίου Νικολάου. Ονομάστηκε Γερμανικό, γιατί την κατασκευή του είχε αναλάβει Γερμανός μηχανικός. Αργότερα η κοινότητα έστησε στο στέγαστρο του πηγαδιού την ακόλουθη ευχαριστήρια επιγραφή: « ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΦΡΕΑΡ ΗΝΟΙΧΘΗ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΡΑΤΩΘΗ ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡ. ΚΑΙ ΧΡΥΣ. ΤΖΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ. Η ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΕΥΕΡΓΕΤΑΣ ΑΥΤΗΣ ΕΝΕΤΟΙΧΙΣΕΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑΝ ΠΛΑΚΑ ΕΙΣ ΕΝΔΕΙΞΙΝ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ. ΕΝ ΒΑΣΙΛΙΚΩ ΤΗ 27 – 9 – 1936».
Εκτός από το Βλαχάτικο και το Γερμανικό άλλα κοινοτικά πηγάδια που και σήμερα σώζονται είναι το Κιουραίικο (στο Λάκκο) και το Πεκλαραίικο (κάτω από το σπίτι του Μανόλη Πεκλάρη). Δυστυχώς όμως δεν έχει σωθεί το αρχαιότερο τσαραπλανίτικο πηγάδι, το οποίο είχε κατασκευαστεί στο Περιβόλι (άγνωστο σε ποιο ακριβώς σημείο) ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Την ύπαρξή του την γνωρίζουμε από ένα παλαιό βιβλίο της Εκκλησιαστικής Επιτροπής του ναού της Υπαπαντής, όπου αναφέρεται:
«Ανέγερσις Πηγαδιού εις Περιβόλι
1899 Αυγούστου 27. Δωρεά Βασίλης Αθανάση Φίλιου, 20/φραγκα 10, Γρόσια 940
Αυγούστου 27 εις Μαστόρους Μετρητά 940 γρόσια».
Φαίνεται ότι η χρηματοδότηση του έργου έγινε από έναν πλούσιο χωριανό μας, τον Βασίλειο Φίλιο, ίσως με αφορμή τον προ δύο ετών θάνατο του πατέρα του Αθανασίου.

Διευκρίνιση επί της τελευταίας φράσεως: Πολλοί Τσαραπλανίτες που εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα δραστηριοποιήθηκαν επαγγελματικά στην κρεαταγορά, όπως ο Σταύρος Σέχης – Σεχόπουλος, ο αδερφός του Παναγιώτης, ο Διαμαντής Αθανασίου κ.ά. Ο πρώτος της μακράς αυτής σειράς ήταν ο Αθανάσιος Φίλιος, ο οποίος υπήρξε ιδρυτής του σωματείου κρεοπωλών Αθηνών και διατέλεσε επί πολλά χρόνια πρόεδρός του. (Εικονογραφημένον Ηπειρώτικον Ημερολόγιον «ΔΩΔΩΝΗ», έτος δεύτερον, 1899, σελίδα 190)

 

Advertisements